(गंगापूरमध्ये ९५.१८ टक्के, दारणा ९८.२८ टक्के; ३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणापूर्वी त्र्यंबकेश्वरच्या जलव्यवस्थेची तयारी पूर्ण करण्याचे आव्हान)

नाशिक । यंदाच्या पावसाळ्यानंतर नाशिक जिल्ह्यातील धरणांमध्ये समाधानकारक पाणीसाठा झाला असला, तरी आगामी सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर पाणी नियोजनाचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. १६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी उपलब्ध आकडेवारीनुसार जिल्ह्यातील १२५ धरणांमधील एकत्रित उपयुक्त पाणीसाठा ९३.३१ टक्के होता. मात्र, गेल्या वर्षी याच कालावधीत हा साठा ९८.०४ टक्के होता. त्यामुळे सध्याची स्थिती दिलासादायक असली, तरी आगामी उन्हाळा आणि सिंहस्थासाठी पाण्याचे काटेकोर नियोजन करणे आवश्यक ठरणार आहे.
गंगापूर, दारणा, गिरणा भरलेली; पालखेडमध्ये तुलनेने कमी साठा
१६ ऑक्टोबरच्या उपलब्ध नोंदीनुसार, नाशिक शहराच्या पिण्याच्या पाण्याचा प्रमुख स्रोत असलेल्या गंगापूर धरणात ९५.१८ टक्के, तर दारणा धरणात ९८.२८ टक्के पाणीसाठा होता. गिरणा धरणातील साठा ९८.०९ टक्के, तर पालखेड धरणातील साठा ८९.११ टक्के नोंदविण्यात आला. हे आकडे जिल्ह्यातील प्रमुख धरणांची स्थिती दर्शवितात; मात्र ते १९ ऑक्टोबरचे थेट अद्ययावत आकडे नाहीत.

कुंभमेळ्यासाठी पाण्याची मागणी वाढणार

२०२७ मध्ये होणाऱ्या नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभमेळ्यासाठी पिण्याचे पाणी, स्वच्छता, स्नानकुंडे आणि तात्पुरत्या निवासव्यवस्थेसाठी मोठ्या प्रमाणावर पाण्याची आवश्यकता भासणार आहे. नाशिक महापालिकेने गंगापूर, दारणा आणि मुकणे धरण समूहांतून एकूण ८,००५ दशलक्ष घनफूट पाण्याचे आरक्षण मागितले आहे. यापैकी ७,३७० दशलक्ष घनफूट शहराच्या गरजांसाठी, तर ६२५ दशलक्ष घनफूट सिंहस्थासाठी मागण्यात आले आहेत. या मागणीवर अंतिम निर्णय होणे महत्त्वाचे आहे.

दरम्यान, गंगापूर धरणातून अतिरिक्त ६०० दशलक्ष घनफूट पाणी उचलण्याच्या महापालिकेच्या योजनेला निविदा न मिळाल्याने विलंब झाल्याचे समोर आले आहे. त्यामुळे वाढत्या मागणीच्या पार्श्वभूमीवर नव्या पाणीपुरवठा योजनांची अंमलबजावणी वेळेत होणार का, हा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

त्र्यंबकेश्वरच्या जलवाहिनींचे काम निर्णायक

त्र्यंबकेश्वरमध्ये सिंहस्थासाठी प्रस्तावित जलवाहिनी जाळ्याअंतर्गत गोदावरी नदीजवळील बंधाऱ्यातून पाणी उचलून त्यावर प्रक्रिया केल्यानंतर अहिल्या धरणात सोडण्याची योजना आहे. या व्यवस्थेमुळे शहरातील स्नानकुंडांमध्ये पाण्याचा प्रवाह कायम ठेवण्याचे नियोजन आहे. सार्वजनिक कुंडांची संख्या वाढवून अधिक ठिकाणी स्नानाची सुविधा उपलब्ध करण्याचाही विचार आहे. मात्र, या योजनेचे काम किती पूर्ण झाले आहे आणि ती ३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहण सोहळ्यापूर्वी कार्यान्वित होणार का, याबाबत स्पष्ट माहिती आवश्यक आहे.

कुशावर्त तीर्थाच्या कामाकडे लक्ष

त्र्यंबकेश्वर येथील कुशावर्त तीर्थाच्या जलशुद्धीकरण यंत्रणेचे काम पावसाळ्यापूर्वी रखडल्याने पाणीपुरवठा आणि वीजपुरवठ्यात अडथळे निर्माण झाले होते. आता सिंहस्थाच्या तयारीसाठी कुंडातील पाणी काढून दुरुस्ती, जलवाहिन्यांची सुधारणा आणि जलशुद्धीकरण यंत्रणेचे अद्ययावतीकरण करण्याचे काम हाती घेण्यात आले आहे. कुशावर्त तीर्थ ३० सप्टेंबरपासून ३० ऑक्टोबरपर्यंत बंद ठेवण्याचे नियोजन असून, ३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहण सोहळ्यापूर्वी काम पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे. प्रत्यक्ष काम पूर्ण झाले आहे का, याची खातरजमा होणे आवश्यक आहे.

धरणांतील समाधानकारक साठा ही सिंहस्थासाठी जमेची बाजू आहे. मात्र, उपलब्ध पाणी शहर, शेती, उद्योग आणि लाखो भाविकांच्या गरजांसाठी पुरविताना प्राधान्यक्रम निश्चित करणे, गळती रोखणे आणि नव्या योजनांची वेळेत अंमलबजावणी करणे आवश्यक आहे. धरणांत पाणी आहे; आता ते योग्य वेळी, योग्य ठिकाणी आणि पुरेशा प्रमाणात उपलब्ध करून देण्याची प्रशासनाची क्षमता निर्णायक ठरणार आहे.